Viết đơn giản là chịu khó nghĩ cho rõ

Tôi viết bằng những từ mình vẫn dùng hàng ngày. Không phải câu nào cũng ngắn. Không phải bỏ hết những ý khó. Tôi chỉ muốn người đọc không phải làm thêm việc vì người viết chưa chịu sắp xếp suy nghĩ của mình.

Chương 12 của Writing for Digital Media, Cara Miller, tập trung vào cách viết trên nền tảng số. Phần mục tiêu học tập nêu việc hiểu cách người đọc xử lý thông tin, viết rõ, gọn, có giọng điệu phù hợp và chỉ ra hành động cần làm. Đây là ghi chép từ một phần của sách, không phải đánh giá toàn bộ cuốn sách.

Người đọc đang cần biết điều gì?

Một bài viết có thể bắt đầu từ điều mình muốn kể. Nhưng khi sửa, tôi muốn xem nó từ phía người đọc. Họ đã biết gì? Có từ nào mình hiểu quá quen nên quên giải thích không? Một câu đang rất rõ trong đầu mình có còn rõ khi đứng một mình trên trang không?

Tôi thích việc đặt một câu hỏi cụ thể cho mỗi đoạn. Đoạn này giải thích điều gì? Nó đưa thêm dữ kiện hay chỉ nhắc lại ý trước bằng từ khác? Nếu bỏ đi mà người đọc không mất gì, có lẽ mình nên bỏ.

Đơn giản không có nghĩa là chắc chắn quá mức

Có những chuyện chưa rõ. Viết dễ hiểu không phải là xóa hết các giới hạn rồi kết luận mạnh hơn. Tôi muốn giữ những từ như “trong trường hợp này”, “theo nguồn này” hoặc “chưa đủ để kết luận” khi chúng cần thiết.

Một câu dè chừng đúng chỗ có thể làm bài chính xác hơn. Vấn đề là nó có nêu rõ điều gì chưa chắc hay không. Tôi không muốn dùng sự mơ hồ để che việc mình chưa kiểm tra.

Cắt từ khó trước, nhưng đừng cắt mất ý

Nếu một từ quen nói được đúng điều mình muốn, tôi sẽ dùng từ quen. Nếu cần thuật ngữ, tôi muốn giải thích bằng một ví dụ. Không có lý do gì bắt người đọc tra một từ chỉ để thấy người viết có vẻ biết nhiều.

Tôi cũng muốn tránh những câu chỉ có tác dụng làm bài nghe lớn hơn. Một công cụ giúp giảm một bước thao tác thì nói rõ bước ấy. Một cuốn sách có chương hữu ích thì chỉ tên chương. Những chi tiết cụ thể làm việc tốt hơn những lời khen rất to.

Viết xong vẫn cần đọc lại

Tôi muốn đọc lại thành tiếng để nghe chỗ nào khó hiểu. Có đoạn phải tách đôi. Có ý nên đưa lên trước. Có câu đúng ngữ pháp nhưng không giống cách mình nói với một người thật.

Điều tôi mang theo từ lần đọc này là câu hỏi về người nhận. Một bài có thể rất đẹp trong mắt tác giả mà vẫn khiến người đọc lạc đường. Tôi chịu phần vất vả khi viết và sửa, để người đọc được nhẹ đầu hơn một chút.

Jessie